Rys historyczny z okazji 35-lecia Rady Kół Naukowych UJ w 2023 r. przygotowały Karolina Wierzba i Maria Plata.
Ostatnia aktualizacja: 05.08.2024 r.

Początki

Niełatwo dociec daty założenia Rady Kół Naukowych UJ, zarówno ze względu na brak wystarczającej dokumentacji źródłowej, jak i na liczne zmiany nazwy, którą określano zrzeszenia Kół Naukowych w latach 80. XX wieku.

Za jej pierwowzór należy jednak przyjąć Radę Koordynującą¸ powołaną w 1981 r. przez ówczesnego prorektora UJ ds. dydaktycznych prof. dr hab. Jana Błońskiego, a której opiekunem został dr hab. Gwidon Rysiak. Z czasem Rada zaczęła przybierać charakter autonomicznej organizacji studenckiej, zrzeszającej Koła Naukowe, w której rolę przewodnią odgrywali Prezesi Towarzystwa Biblioteki Słuchaczów Prawa UJ.

W dniu 25 lutego 1988 r. na Walnym Zebraniu Prezesów Kół Naukowych UJ, sformalizowano jej strukturę oraz wybrano funkcjonującą do dzisiaj nazwę, tj. Rada Kół Naukowych UJ. Do komitetu założycielskiego należeli: Wojciech Drelicharz (KN Historyków), Marek Dochnal (TBSP), Tomasz Sandlik (KN Iberystów), Włodzimierz Zwonek (KN Matematyków), Andrzej Zając (KN Geografów) oraz Artur Wiśliński (KN Chemików). Pierwszym Prezesem Rady, a zarazem jej głównym inicjatorem był Wojciech Drelicharz. To właśnie dzięki niemu RKN UJ przyjęła kształt sformalizowany, ustrukturyzowany oraz bardziej zorganizowany. To od tego momentu jej działalność zaczęła być dokumentowana, co z kolei pozwala dzisiaj odtwarzać jej historię, kształt, sposób funkcjonowania, zrealizowane przedsięwzięcia naukowe oraz społeczne, a także poznać osoby, które tworzyły Radę na przestrzeni lat.

Pierwsze kadencje Rady Kół Naukowych

Do pierwszych inicjatyw Rady Kół Naukowych UJ należała próba utworzenia Studenckiej Spółdzielni Pracy, która miałaby stanowić podstawę finansowania studenckiego ruchu naukowego. Mimo poparcia oraz zgody ówczesnego Prorektora ds. studenckich prof. dr hab. Stanisława Grodziskiego, projekt nie został sfinalizowany z powodu jego niedopracowania od strony prawnej, m.in. ze względu na brak odpowiedniego statutu.

Od końca marca 1988 r. Prezes RKN UJ uczestniczył w posiedzeniach Senatu UJ z głosem doradczym i mógł wypowiadać się w sprawach studenckich i ogólnouniwersyteckich jak np. budżet uczelni. Choć nie miał on prawa udziału w głosowaniach, był to niewątpliwie ważny moment dla podniesienia rangi organizacji i jej głębszego włączenia w struktury uniwersyteckie.

Pierwsze lata istnienia Rady to też zarysowanie ram jej działalności, która już od początku nie ograniczała się wyłącznie do podziału środków finansowych między poszczególne Koła, ale polegała również na pomocy ich członkom w rozwiązywaniu problemów natury studencko-organizacyjnej. Znakomitym tego przykładem może być Nadzwyczajne Walne Prezesów Kół Naukowych z października 1988 r., którego celem było poparcie żądań studentów bojkotujących zajęcia z ekonomii politycznej i domagających się zwiększenia liczby przedmiotów fakultatywnych.

Co jeszcze można powiedzieć o pierwszej kadencji Rady Kół Naukowych UJ? Zrzeszała ona 30 Kół i przyznała na ich projekty łącznie 4 470 000 (starych) złotych w dwóch podziałach. Jej lokal znajdował się w Domu Studenckim Żaczek i był przeznaczony do dyspozycji wszystkich jej członków. W pierwszej kadencji wykonano ponadto pieczęć podłużną Rady (sfinansowaną przez Koło Historyków) oraz sporządzono projekt podziału środków na rok 1989.

W drugim roku funkcjonowania Rady, kiedy jej Prezesem była Krystyna Samsonowska, możemy dostrzec, że działalność organizacji nie tylko uległa stabilizacji i formalizacji (co potwierdza dokładnie prowadzona w tym czasie dokumentacja), ale również dynamizacji. Rada Kół Naukowych UJ była już bowiem tworzona przez 37 Kół oraz posiadała do dyspozycji 6 500 000 (starych) zł, stanowiąc tym samym najlepiej dofinansowaną organizację studencką w owym czasie.

Co bardzo ciekawe, i co zdecydowanie różni się od dzisiejszego funkcjonowania Rady, to fakt, że dla każdego z Kół wydzielano do dyspozycji określoną kwotę pieniężną w zależności od jego przewidywanych potrzeb. Ustalała je Uczelniana Rada Samorządów UJ w oparciu o sprawozdania z dotychczasowej działalności oraz preliminarze finansowe Kół, składane w Pionie Spraw Studenckich UJ pod koniec każdego roku kalendarzowego i zatwierdzane przez Prorektora ds. studiów. Przyznane środki były najczęściej wypłacane w formie zaliczek, które należało rozliczyć do 7 dni od zakończenia wydarzenia w Sekcji Rozliczeń Kwestury UJ na podstawie odpowiednio opisanych rachunków. Do najczęściej dofinansowywanych w tym czasie projektów należały m.in. sesje naukowe, wyjazdy badawcze czy choćby publikacje.

Rada Kół Naukowych w latach 90. XX wieku

Z dostępnych nam materiałów źródłowych da się zauważyć, między innymi, że zwiększyła się wówczas liczba zrzeszonych Kół, podziałów środków czy realizowanych inicjatyw. Podstawą działania Rady był podział środków finansowych między Koła Zrzeszone. Co ciekawe, przypominał on wtedy raczej burzliwe obrady sejmowe. Nie istniał bowiem stały i rozplanowany wcześniej budżet do dyspozycji. Wnioski, składające się z: podania, kosztorysu oraz określenia typu projektu (duży bądź mały), przegłosowywano na forum Rady raz na kwartał. Ostateczną decyzję o dofinansowaniu podejmował Prezes RKN UJ, którego podczas Walnego Zgromadzenia wybierali Prezesi Kół Naukowych. Był on również w posiadaniu całej dokumentacji dotyczącej Rady.

Jeżeli chodzi o lata 90. XX wieku, nie sposób nie przywołać postaci Prezesa Andrzeja Betleja, który podczas swojej kadencji próbował, m.in. wprowadzić stanowisko Sekretarza oraz wdrożyć specjalny regulamin, mający pełnić funkcję statutu RKN.

Mówiąc o kwestiach formalnych warto również przypomnieć, że wszelka dokumentacja oraz korespondencja była wówczas prowadzona w formie papierowej, przez co funkcjonowanie organizacji wyglądało zupełnie inaczej niż obecnie i musiało zmagać się między innymi z problemami natury organizacyjnej, czy choćby komunikacyjnej.

Spośród licznych i różnorodnych projektów realizowanych w tamtych latach przez zrzeszone w Radzie Koła, takich jak konferencje czy zeszyty naukowe, warto przypomnieć o jednym szczególnym, realizowanym od 1992 r. przez Koło Naukowe Studentów Historii Sztuki UJ. Mowa tu o programie inwentaryzacji zabytków sztuki sakralnej na Ukrainie, podczas którego udało się skatalogować ponad 500 obiektów i wydać „Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej RP”.

Warto również wspomnieć o równolegle organizowanym przedsięwzięciu, czyli akcji pomocy Polakom w ZSRR, realizowanym z kolei przez Koło Naukowe Historyków Studentów UJ. Jej celem było zapewnienie mieszkańcom niezbędnych artykułów spożywczych, lekarstw, czy choćby rzeczy codziennego użytku. Do najbardziej zaangażowanych w to przedsięwzięcie osób należeli, między innymi, Prezesi RKN UJ: Krystyna Samsonowska oraz Piotr Rabiej.

Aby zobrazować budżet, którym dysponowała Rada w latach 90. XX wieku, przytoczmy dla przykładu przyznane kołom środki w poszczególnych kwartałach 1996 roku. Wyniosły one 11 000 (nowych) zł w I kwartale, 18 600 zł w II kwartale, 11 300 zł w III kwartale oraz 8 000 zł w IV kwartale. Były one przeznaczone do dyspozycji w sumie 35 Kół Naukowych.

Losy Rady z początkiem XXI wieku

Rada była, i nadal jest, organizacją stale się rozrastająca, czego dowodem jest stale rosnąca liczba Kół. W 2010 r. Rada zrzeszała już 90 Kół, a w 2019 r. – aż 185. O dynamice RKN UJ świadczy także jej postępująca modernizacja. Krokiem milowym okazał się rok 2014, kiedy to założono stronę na Facebooku o nazwie „Tablica ogłoszeń RKN UJ”. Pozwalała ona na skuteczniejszą i szybszą wymianę informacji o działaniach zrzeszonych Kół oraz Zarządu RKN

Druga dekada XXI w. niewątpliwie zapoczątkowała cyfryzację Rady, poczynając od kwestii informacyjno-promocyjnych w mediach społecznościowych, a kończąc na elektronicznym obiegu całej dokumentacji związanej z wnioskowaniem i rozliczaniem projektów.

Kolejną cechą współczesnej Rady jest również formalizacja procedur. Należy wspomnieć tutaj ujednolicony wzór preliminarza, uchwalenie Statutu i Regulaminu podziału środków, określenie dwóch stałych procedur finansowania oraz wyklarowanie struktury w postaci Zarządu, Komisji Konkursowej, Komisji Rewizyjnej i Komisji Odwoławczej.

11 października 2011 r. Rada Kół Naukowych zmieniła swoją dotychczasową siedzibę na pomieszczenia o numerach 06 oraz 06a w piwnicach gmachu Collegium Novum.

Z czasem wprowadzony został zwyczaj sprawozdawania się przez Przewodniczącego z bieżących działań przed Walnym Zgromadzeniem. Regularnie organizowano najróżniejsze szkolenia dla Kół, zarówno w formie stacjonarnej, jak również wyjazdowej. Do stałych elementów działalności Rady zaczęły również należeć dyżury członków Komisji.

W 2021 r. uchwalono obowiązujące po dziś dzień Statut i Regulamin podziału środków, które były od tego czasu wielokrotnie nowelizowane.

W 2022 r., po trudnym czasie spadku aktywności studenckiej spowodowanym pandemią COV1D-19, wraz z rozpoczęciem kadencji nowego Zarządu, nastąpił okres pozytywnego ożywienia w strukturach Rady. Powrócono do organizacji stacjonarnych Walnych Zgromadzeń, a także regularnych szkoleń i integracji członków Kół Zrzeszonych. Usprawniono również kanały komunikacyjne z Kołami. Obok stałych Komisji powołane zostały: Zespół Projektowy, Zespół Promocji oraz Zespół Prawny. Udało się również doprowadzić do znacznego zwiększenia budżetu Rady, który osiągnął kwotę 850.000,00 zł. Z początkiem 2023 roku do dyspozycji RKN przekazane zostały dwa nowe pomieszczenia przy ul. Czapskich 4. Na nową siedzibę składają się doskonale wyposażone Biuro (pok. 208) oraz Strefa Kół Zrzeszonych (pok. 7), służące do pracy organizacji i spotkań. W listopadzie 2023 r. powołano do życia nowy organ statutowy – Redakcję Studenkich Zeszytów Naukowych UJ, tj. multidyscyplinarnego czasopisma, reaktywowanego przez Radę już w następnym roku. Od 2025 r. Rada Kół Naukowych zaangażowała się ponownie w akcję Szlachetnej Paczki oraz zaczęła organizować Spotkanie Opłatkowe dla Kół Naukowych. W tymże roku kalnedarzowym budżet Rady Kół Naukowych po raz pierwszy przekroczył 1.000.00,00 zł (z uwzględnieniem wydatków przechodzących z roku poprzedniego).

Bardzo trudno podsumować historię całej organizacji, która jest ciągle tak żywa i dynamiczna. Warto jednak podkreślić kluczową rolę, jaką odegrała Rada na rzecz Kół Naukowych działających w Uniwersytecie Jagiellońskim. Udzielane przez nią wsparcie finansowe, merytoryczne oraz integracyjne na przestrzeni lat zaowocowało tysiącami projektów, niezliczonymi prelekcjami, a także wieloma seminariami, konferencjami, wyjazdami oraz publikacjami.